Nie daj się zaskoczyć, czyli jak często wykonywa badania profilaktyczne

Wizyty u lekarza raczej nie należą do czynności ulubionych. Widok białego kitla przywołuje wiele niemiłych skojarzeń. Należy jednak pamiętać, że regularne badania mogą zapobiec pojawieniu się poważnych chorób, tym samym ich odpowiednio wczesne rozpoznanie sprawi, że rzadziej będziemy gościli w przychodniach i szpitalach.

BADANIA PROFILAKTYCZNE WŚRÓD POLAKÓW

Badania profilaktyczne obejmują szereg działań (jak wykonanie testów laboratoryjnych, badań obrazowych, a także badań fizykalnych) celem identyfikacji osób o zwiększonym ryzyku zachorowania na daną chorobę lub wykrycia tej choroby, zanim jeszcze jej kliniczne objawy staną się zauważalne.

Według prowadzonych w 2014 roku przez Główny Urząd Statystyczny badań ankietowych wykazano, że na przestrzeni ostatnich lat poziom świadomości dotyczący wykonywania badań profilaktycznych wśród Polaków znacząco wzrastał. W odniesieniu do lat wcześniejszych wzrosła częstość wykonywania badań poziomu cholesterolu i trójglicerydów. 75% osób dorosłych przynajmniej raz w życiu wykonało takie badania, a najczęściej dotyczyły one osób po 60 roku życia; częściej wykonywały je kobiety niż mężczyźni. Wyniki badań wykazują, że wzrasta także częstość kontroli poziomu cukru we krwi. Tylko co 5 dorosły nigdy nie kontrolował poziomu cukru. Badania w kierunku cukrzycy wykonywane są najczęściej w grupie wiekowej powyżej 50 roku życia, a w ostatnich latach badaniom takim poddało się 2/3 ogółu tej populacji.

(NIE)POWSZECHNOŚĆ PREWENCJI

Nowotwory złośliwe stanowią narastający problem polskiego społeczeństwa, stąd niezwykle istotna staję się profilaktyka, zwłaszcza badania mające na celu wykrycie wczesnego stadium choroby. Wśród kobiet wyraźnie zwiększa się liczba wykonywanych profilaktycznie badań cytologicznych. Blisko 85% badanych w 2014 roku dorosłych kobiet miało wykonane badanie cytologiczne, przy czym w 44% badania wykonywane były w celach profilaktycznych na życzenie pacjentki, natomiast w 39% jako zlecenie lekarskie. Tylko co 8 kobieta stwierdziła, że skorzystała z ogólnokrajowego lub lokalnego programu cytologicznych badań profilaktycznych. W grupie nieobjętych badaniem cytologicznym znaczący udział miały kobiety bardzo młode i najstarsze. Wyniki badania wskazują na dalszy wzrost powszechności badań mammograficznych (blisko 50% badanych przynajmniej raz w życiu poddało się takiemu badaniu), a 70% spośród badanych wykonało mammografię korzystając z ogólnodostępnego programu badań mammograficznych. Blisko co 5 osoba dorosła została chociaż raz w życiu przebadana w kierunku raka jelita grubego poprzez kolonoskopię lub badanie krwi utajonej w kale. Badania częściej wykonywały kobiety niż mężczyźni, a najczęściej podejmowały się ich osoby 50 letnie lub starsze. U mężczyzn odnotowuje się wzrost występowania nowotworu złośliwego prostaty. Według badań w grupie wiekowej powyżej 40 lat co 3 mężczyzna miał wykonane badanie w tym kierunku, stwierdzono także że częstość wykonywania badań prostaty rośnie wraz z wiekiem.

Mimo poprawy subiektywnej oceny stanu zdrowia na przestrzeni ostatnich lat, u co drugiego mieszkańca Polski występują długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe trwające co najmniej 6 miesięcy. Częstość występowania problemów zdrowotnych rośnie wraz z wiekiem, w przedziale do 30 roku życia choroby przewlekłe dotyczą co 4 osoby, natomiast po ukończeniu 60 roku życia na choroby przewlekłe cierpi ponad 70% populacji.

JAKIE BADANIA PROFILAKTYCZNE WYKONYWAĆ

Reasumując, świadomość dotycząca badań profilaktycznych w Polsce stale wzrasta, badania wykonywane są zgodnie z zaleceniami najczęściej w starszych grupach wiekowych (40-50 oraz po 50 roku życia), natomiast w młodszych grupach wiekowych (szczególnie 20-30 lat) większość badanych nie wykonuje regularnych badań profilaktycznych. Mając na uwadze , że okresowa regularna kontrola stanu zdrowia pozwala na wykrycie nawet wczesnego stadium choroby, a w wielu przypadkach taki stan umożliwia całkowite jej wyleczenie, istotne jest regularne korzystanie z badań profilaktycznych odpowiednio do płci i grupy wiekowej.

W Polsce realizowanych jest kilka programów profilaktycznych jak:

Program profilaktyki raka piersi (mammografia)
Program profilaktyki raka szyjki macicy (cytologia)
Program profilaktyki gruźlicy
Program badań prenatalnych
Program profilaktyki chorób układu krążenia
Program profilaktyki badań odtytoniowych (w tym POChP)

Przez cały listopad, a także początek grudnia w całej Polsce organizowana jest także akcja Movember dotycząca profilaktyki raka jąder, której celem jest przede wszystkim edukacja w zakresie samobadania, okresowych wizyt kontrolnych u lekarza, a także możliwość udziału w bezpłatnych badaniach USG jąder lub PSA (np. Warszawa PKiN 14.12 i 15.12). Na przestrzeni innych miesięcy odbywają się także programy profilaktyki raka piersi oraz raka szyjki macicy oferujące wykonanie bezpłatnych badań w tym kierunku (mammografia, cytologia).

Piśmiennictwo:

[1] Piekarzewska M., Zajenkowska-Kozłowska A., „Zdrowie i zachowanie zdrowotne mieszkańców Polski w świetle Europejskiego Ankietowego Badania Zdrowia (EHIS) 2014 r.”; Notatka Informacyjna, Główny Urząd Statystyczny [2015]

[2] http://www.psse.rybnik.pl/…/kalendarz_badan… [dostęp 28.11.2019]

[3] https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne/ [dostęp 28.11.2019]

[4] https://www.movember.org.pl [dostęp 29.11.2019]